Konvansiyonel sistem “şu bölgede bir yerde alarm var” der. Adresli sistem “3. kat koridor, 12 numaralı dedektör” der. Aradaki fark, yangın anında kaybedilen dakikadır. Ama her tesis için adresli sistem gerekmez; seçim bina büyüklüğüne, bölümlenmeye ve tesisin büyüme planına bağlıdır.
İki sistemin çalışma mantığı
Konvansiyonel
Dedektörler bölge (zone) hatlarına paralel bağlanır. Bir hat üzerindeki dedektörlerden biri tetiklendiğinde panel yalnızca o hattın numarasını gösterir. Hangi dedektörün çalıştığını bilemezsiniz.
Panelde kaç bölge varsa, binayı o kadar parçaya bölebilirsiniz. Sekiz bölgeli bir panel, sekiz ayrı alan demektir.
Adresli
Her dedektör, buton ve siren kendi adresini taşır. Cihazlar tek bir çevrim (loop) hattına dizilir ve panelle sürekli haberleşir.
Alarm anında panel cihazın adını ve yerini yazar. Kirlenen dedektörü, kopan hattı, arızalı sireni de aynı şekilde tek tek bildirir.
Pratikte ne değişiyor?
| Konu | Konvansiyonel | Adresli |
|---|---|---|
| Alarm bilgisi | Bölge numarası | Cihazın tam yeri |
| Kablolama | Her bölge için ayrı hat | Tek çevrim, onlarca cihaz |
| Kablo miktarı | Bina büyüdükçe hızla artar | Bina büyüdükçe avantaja döner |
| Cihaz başı donanım maliyeti | Daha düşük | Daha yüksek |
| Panel maliyeti | Düşük | Yüksek |
| Arıza tespiti | Hat bazında, saha taraması gerekir | Panelde cihaz adıyla görünür |
| Genişletme | Yeni bölge = yeni hat çekmek | Çevrime cihaz eklemek yeterli |
| Tek arızanın etkisi | O bölge komple devre dışı | İzolatör varsa yalnızca arızalı bölüm |
Kablolamayı küçümsemeyin. Konvansiyonel sistemde maliyeti belirleyen çoğu zaman panel veya dedektör değil, çekilen kablodur. Bölge sayısı arttıkça her bölgeye ayrı hat gider. Adresli sistemde tek çevrim binayı dolaşır. Orta ölçekten büyük tesislerde adresli sistemin toplam maliyeti, donanımı pahalı olmasına rağmen aşağı inebilir.
İzolatör meselesi
Adresli sistemin en çok atlanan detayı budur. Çevrim hattında bir kısa devre olduğunda, izolatör yoksa çevrimin tamamı susar. İzolatörlü cihaz kullanıldığında sistem arızalı bölümü ayırır, geri kalanı çalışmaya devam eder.
Teklif alırken cihazların izolatörlü mü izolatörsüz mü olduğunu sorun. İki seçenek arasında ciddi fiyat farkı vardır ve bu fark tekliflerde her zaman açıkça yazmaz.
Hangisi hangi tesise uygun?
Konvansiyonel yeterli olabilir
- Küçük atölye, depo, tek katlı idari bina
- Bölüm sayısı az, alanlar birbirinden kolay ayırt ediliyor
- Alarm anında sahayı gözle taramak dakikalar sürmüyor
- Yakın vadede genişleme planı yok
Adresli tercih edilmeli
- Çok katlı veya geniş üretim alanı
- Benzer görünen çok sayıda bölüm (koridorlar, ofis blokları, raf sıraları)
- Asma tavan, kanal içi, raf arası gibi ulaşılması zor dedektör konumları
- Vardiyalı çalışma; alarmı karşılayan kişi her zaman aynı değil
- Tesis büyüyor, ilerde cihaz eklenecek
Karar verirken sorulacak dört soru
- Alarm çaldığında kaç dakikada kaynağa ulaşırım? Cevap “bilmiyorum, aramak gerekir” ise adresli sisteme geçin.
- Kaç ayrı bölüm izlenecek? Bölüm sayısı panelin bölge kapasitesini zorluyorsa konvansiyonel sistem zaten yetmez.
- Bakımı kim yapacak? Kirlenen dedektörü panelden görebilmek, yılda bir yapılan saha taramasından çok daha ucuzdur.
- Beş yıl sonra bu tesis ne kadar büyük olacak? Konvansiyonel sistemi büyütmek çoğu zaman yeniden kablolama demektir.
Asıl belirleyici: EN 54-14 bölge sınırları
“Hangi binada adresli sistem zorunlu?” sorusunun cevabı çoğu kişinin sandığı yerde değil. Ne yönetmelik ne de standart “şu yapıda adresli kullanacaksın” der. Bunun yerine EN 54-14, konvansiyonel sistemde bir algılama bölgesinin kaplayabileceği azami alanı sınırlar. O sınırı aştığınızda konvansiyonel sistem pratikte uygulanamaz hale gelir.
| Durum | Eski sürüm | 2018 sürümü |
|---|---|---|
| Konvansiyonel sistemde bir bölgenin azami kat alanı | 1.600 m² | 2.000 m² |
| Birden fazla yangın kompartımanı varsa bölge alanı | 400 m² | 300 m² |
İkinci satır çoğu projede belirleyici olan maddedir. Binanızda birden fazla yangın kompartımanı varsa, 2018 sürümüne göre bölge sınırları kompartıman sınırlarıyla çakışmak zorundadır ve her bölge en fazla 300 m² olabilir. Dikkat edin: bu değer eski sürümde 400 m²’ydi, yani yeni sürüm bu konuda daha sıkı.
Bunun pratik anlamı
10.000 m² kapalı alanı olan, yangın kompartımanlarına ayrılmış bir üretim tesisi düşünün. 300 m²’lik bölge sınırı, teorik olarak 30’un üzerinde algılama bölgesi demektir. Bu kadar bölgeyi konvansiyonel sistemle kurmak için ya çok sayıda panel ya da devasa bir kablo tesisatı gerekir. Adresli sistem bu noktada tercih değil, tek uygulanabilir çözümdür.
Küçük bir atölyede ise aynı hesap tam tersini söyler: tek kompartıman, 500 m² alan, dört beş bölge. Konvansiyonel sistem hem yeterli hem ucuzdur.
Mevzuat tarafı
Otomatik yangın algılama ve alarm sistemi kurma zorunluluğu, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in (RG: 19.12.2007 / 26735) 75. maddesinde düzenlenir. Hangi yapı türlerinin kapsama girdiği yönetmeliğin Ek-7 tablosunda, yapı yüksekliği ve kapalı alan büyüklüğü ölçütlerine göre belirlenir.
Ayrı bir eşik daha var: yüksekliği 51,50 metreyi geçen konut harici binalarda sesli tahliye sistemi zorunludur.
Yaygın bir yanlış bilgi. İnternette “şu metrekarenin üzerindeki ticari alanlarda adresli sistem zorunludur” şeklinde iddialar dolaşıyor. Bu iddialar yönetmelik metnine değil, ikincil kaynaklara dayanıyor. Bağlayıcı olan, yönetmeliğin güncel metni, Ek-7 tablosu ve EN 54-14’ün bölge sınırlarıdır. Projelendirme kararını blog yazısına dayandırmayın.
Cihazların uyması gereken performans standartları TS EN 54 serisidir. Teklif değerlendirirken dedektör, buton, panel ve sirenlerin bu seriye göre belgeli olduğunu isteyin. Tasarımın hangi sürüme göre yapıldığını da sorun; 2018 revizyonu bölge alanlarını değiştirdiği için eski sürüme göre hazırlanmış bir proje bugün uygun olmayabilir.
Teklif karşılaştırırken bakılacak teknik ayrıntılar
| Konu | Beklenen değer |
|---|---|
| Çevrim kapasitesi | Adreslenebilir sistemlerde bir çevrimde tipik olarak 100–125 dedektör ve buton |
| Algılama kablosu kesiti | Asgari 1,0 mm²; adresli sistemlerde 1,5 mm² |
| İzolatör | Çevrim hattındaki kısa devrede sistemin tamamının susmaması için izolatör modülü |
| Arıza denetimi | Hat kopukluğu, kısa devre ve toprak kaçağının panelde ayrı ayrı görünmesi |
| Ön alarm | Dedektörlerin eşik altı değerde ön alarm (pre-alarm) verebilmesi |
| Gösterge | Adreslenebilir panelde ışıklı alfanümerik gösterge |
Bu konudaki hizmetlerimiz: Yangın Algılama ve İhbar Sistemleri
Tesisiniz için hangisi doğru?
Keşif yapalım, bölüm sayısına ve saha koşullarına göre iki seçeneğin maliyetini karşılaştırmalı çıkaralım.
Kaynaklar: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Madde 75 ve Ek-7 (RG: 19.12.2007 / 26735) · EN 54-14 bölge alanı değerleri: Mavili Elektronik A.Ş., “Güncellenen EN 54-14 Standardında Yapılan Değişiklikler” teknik yazı dizisi · Çevrim kapasitesi, kablo kesiti, izolatör ve ön alarm bilgileri: TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası, “Yangın Algılama ve Alarm Sistemleri” teknik sunumu · TS EN 54 standart serisi
İletim Mühendislik, yangın algılama ve ihbar sistemleri konusunda Mavili Elektronik yetkili bayisidir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; proje bazlı çözüm için keşif gerekir.