Konvansiyonel sistem yalnızca alarmın hangi bölgede oluştuğunu bildirir; adresli sistem ise cihazın konumunu ve numarasını doğrudan gösterir. Aradaki fark, yangın anında kaybedilen süredir. Bununla birlikte her tesis için adresli sistem gerekmemekte, seçim bina büyüklüğüne, bölümlenmeye ve tesisin büyüme planına göre belirlenmektedir.
İki sistemin çalışma mantığı
Konvansiyonel
Dedektörler bölge (zone) hatlarına paralel bağlanır. Bir hat üzerindeki dedektörlerden biri tetiklendiğinde panel yalnızca o hattın numarasını gösterir. Hangi dedektörün çalıştığını bilemezsiniz.
Panelde kaç bölge varsa, binayı o kadar parçaya bölebilirsiniz. Sekiz bölgeli bir panel, sekiz ayrı alan demektir.
Adresli
Her dedektör, buton ve modül kendi adresini taşır. Cihazlar bir veya birkaç çevrim (loop) hattına dizilir ve panelle sürekli haberleşir.
Alarm anında panel cihazın adını ve yerini yazar. Kirlenen dedektörü, kopan hattı, arızalı sireni de aynı şekilde tek tek bildirir.
Pratikte değişenler
| Konu | Konvansiyonel | Adresli |
|---|---|---|
| Alarm bilgisi | Bölge numarası | Cihazın tam yeri |
| Kablolama | Her bölge için ayrı hat | Çevrim başına onlarca cihaz |
| Kablo miktarı | Bina büyüdükçe hızla artar | Bina büyüdükçe avantaja döner |
| Cihaz başı donanım maliyeti | Daha düşük | Daha yüksek |
| Panel maliyeti | Düşük | Yüksek |
| Arıza tespiti | Hat bazında, saha taraması gerekir | Panelde cihaz adıyla görünür |
| Genişletme | Yeni bölge = yeni hat çekmek | Çevrime cihaz eklemek yeterli |
| Tek arızanın etkisi | O bölge komple devre dışı | İzolatör varsa yalnızca arızalı bölüm |
Kablolama maliyeti göz ardı edilmemelidir. Konvansiyonel sistemde toplam maliyeti belirleyen unsur çoğu zaman panel veya dedektör değil, çekilen kablodur. Bölge sayısı arttıkça her bölge için ayrı hat çekilmesi gerekir. Adresli sistemde ise çevrim hattı binayı dolaşır. Orta ve büyük ölçekli tesislerde adresli sistemin toplam maliyeti, donanım bedeli yüksek olmasına rağmen daha aşağıda kalabilmektedir.
İzolatör meselesi
Adresli sistemin en çok atlanan detayı budur. Çevrim hattında bir kısa devre olduğunda, izolatör yoksa çevrimin tamamı susar. İzolatörlü cihaz kullanıldığında sistem arızalı bölümü ayırır, geri kalanı çalışmaya devam eder.
Teklif değerlendirmesinde cihazların izolatörlü ya da izolatörsüz olduğu ayrıca teyit edilmelidir. İki seçenek arasında belirgin bir fiyat farkı bulunmakta, bu fark tekliflerde her zaman açıkça belirtilmemektedir.
Hangi sistem hangi tesise uygun
Konvansiyonel yeterli olabilir
- Küçük atölye, depo, tek katlı idari bina
- Bölüm sayısı az, alanlar birbirinden kolay ayırt ediliyor
- Alarm anında sahayı gözle taramak dakikalar sürmüyor
- Yakın vadede genişleme planı yok
Adresli tercih edilmeli
- Çok katlı veya geniş üretim alanı
- Benzer görünen çok sayıda bölüm (koridorlar, ofis blokları, raf sıraları)
- Asma tavan, kanal içi, raf arası gibi ulaşılması zor dedektör konumları
- Vardiyalı çalışma; alarmı karşılayan kişi her zaman aynı değil
- Tesis büyüyor, ilerde cihaz eklenecek
Seçimde belirleyici olan dört ölçüt
- Alarm anında kaynağa ulaşma süresi. Bu süre öngörülemiyor ve saha taraması gerekiyorsa adresli sistem tercih edilmelidir.
- İzlenecek bölüm sayısı. Bölüm sayısı panelin bölge kapasitesini zorluyorsa konvansiyonel sistem yeterli olmayacaktır.
- Bakımın yürütülme biçimi. Kirlenen dedektörün panel üzerinden görülebilmesi, yılda bir yapılan saha taramasına kıyasla belirgin şekilde daha ekonomiktir.
- Tesisin büyüme planı. Konvansiyonel sistemin genişletilmesi çoğu durumda yeniden kablolama gerektirir.
Seçimde belirleyici olan: yapının karmaşıklığı
“Hangi binada adresli sistem zorunlu?” sorusunun cevabı çoğu kişinin sandığı yerde değil. Yönetmelikte “şu yapıda adresli sistem kullanılacaktır” şeklinde bir hüküm bulunmaz. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın yönetmelik kılavuzu iki sistemi, yapının yangın alarmı açısından denetlenmesinin ne kadar kolay olduğuna göre ayırır.
| Ölçüt | Konvansiyonel | Adresli |
|---|---|---|
| Tercih edildiği yapı | Yangın alarmı denetlenmesi basit yapılar | Denetlenmesi zor, karmaşık ve çok katlı yapılar |
| Devre başına cihaz | Zon devresi başına 25–30 dedektör ve buton | Çevrim başına 100–125 dedektör, buton, modül |
| Alarmın gösterimi | Zon bazında | Cihaz bazında (adres) |
Kılavuza göre konvansiyonel sistemde her algılama zonu ayrı bir devre olarak tasarlanır ve denetim zon bazında yapılır. Adresli sistemde ise yangın bölgeleri ve dedektör adresleri santralden tanımlanır; uyarı ya da arıza veren cihaz tek tek görülür.
Bunun pratik anlamı
Çok sayıda mahalden oluşan, çok katlı ya da yangın kompartımanlarına ayrılmış bir üretim tesisinde cihaz sayısı arttıkça konvansiyonel sistemde zon devresi ve kablo sayısı da artar. Aynı cihazlar adresli sistemde birkaç çevrimde toplanır ve alarmın yeri tek bir nokta olarak görülür. Kılavuzun adresli sistemi bu tür yapılar için tercih edilen çözüm olarak göstermesinin nedeni budur.
Küçük ölçekli, tek kompartımanlı bir atölyede ise tablo tersine döner. Bu koşullarda konvansiyonel sistem hem yeterli hem de daha ekonomiktir.
Mevzuat tarafı
Otomatik yangın algılama ve alarm sistemi kurma zorunluluğu, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in (RG: 19.12.2007 / 26735) 75. maddesinde düzenlenir. Hangi yapı türlerinin kapsama girdiği yönetmeliğin Ek-7 tablosunda, yapı yüksekliği ve kapalı alan büyüklüğü ölçütlerine göre belirlenmekle birlikte; tablonun kurum (eğitim ve sağlık), ticaret, endüstriyel ve toplanma amaçlı binalara ilişkin kısımları Danıştay Onuncu Dairesinin 28.12.2021 tarihli kararıyla iptal edilmiş, karar 22.02.2023 tarihinde kesinleşmiştir. Bu yapılarda yönetmeliğin ilgili maddeleri esas alınmaktadır.
Sesli tahliye (acil anons) sistemi ise yönetmeliğin 81. maddesinde sayılan yapılarda zorunludur: yatak sayısı 200’ü aşan otel, motel ve yatakhaneler; yapı inşaat alanı 5.000 m²’yi veya toplam kullanıcı sayısı 1.000 kişiyi aşan topluma açık binalar, alışveriş merkezleri, süpermarketler, endüstri tesisleri ve benzeri binalar ile yapı yüksekliği 51,50 metreyi geçen bütün binalar. Bu yapılar dışında acil anons sistemi zorunlu değildir; uyarı, sesli ve ışıklı uyarı cihazlarıyla yapılır.
Yaygın bir yanlış bilgi. İnternette “şu metrekarenin üzerindeki ticari alanlarda adresli sistem zorunludur” şeklinde iddialar yer almaktadır. Bu iddialar yönetmelik metnine değil, ikincil kaynaklara dayanmaktadır. Bağlayıcı olan; yönetmeliğin güncel metni, iptal edilen kısımları dışında Ek-7 tablosu ve yönetmeliğin atıf yaptığı TS EN 54 standartlarıdır. Projelendirme kararı ikincil kaynaklara dayandırılmamalıdır.
Cihazların uyması gereken performans standartları TS EN 54 serisidir. Teklif değerlendirmesinde dedektör, buton, panel ve sirenlerin bu seriye göre belgelendirilmiş olması aranmalıdır. Tasarımın hangi standart sürümüne göre hazırlandığı da ayrıca teyit edilmelidir.
Teklif karşılaştırırken bakılacak teknik ayrıntılar
| Konu | Beklenen değer |
|---|---|
| Çevrim kapasitesi | Adreslenebilir sistemlerde bir çevrimde tipik olarak 100–125 dedektör ve buton |
| Algılama kablosu | Üreticinin spesifikasyonuna uygun tip ve kesit (BYKHY md. 83) |
| İzolatör | Çevrim hattındaki kısa devrede sistemin tamamının susmaması için izolatör modülü |
| Arıza denetimi | Hat kopukluğu, kısa devre ve toprak kaçağının panelde ayrı ayrı görünmesi |
| Ön alarm | Dedektörlerin eşik altı değerde ön alarm (pre-alarm) verebilmesi |
| Gösterge | Adreslenebilir panelde ışıklı alfanümerik gösterge |
Bu konudaki hizmetlerimiz: Yangın Algılama ve İhbar Sistemleri
Tesisiniz için uygun sistemin belirlenmesi
Bölüm sayısı ve saha koşulları esas alınarak yerinde keşif yapılmakta, iki seçeneğin maliyeti karşılaştırmalı olarak sunulmaktadır.
Kaynaklar: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Madde 75, 81 ve Ek-7 (RG: 19.12.2007 / 26735) · Ek-7’deki iptal: Danıştay Onuncu Daire E.2019/261, K.2021/5537 (Danıştay İDDK onaması 22.02.2023; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı BYKHY Kılavuzu, Aralık 2024) · Konvansiyonel ve adresli sistemin tercih edildiği yapılar, zon devresi ve çevrim kapasiteleri: aynı Kılavuz, Madde 75 açıklaması · Kablo tipi: BYKHY Madde 83 · İzolatör ve ön alarm bilgileri: TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası, “Yangın Algılama ve Alarm Sistemleri” teknik sunumu · TS EN 54 standart serisi
İletim Mühendislik, yangın algılama ve ihbar sistemleri konusunda Mavili Elektronik yetkili bayisidir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; proje bazlı çözüm için keşif gerekir.
Son güncelleme: 26.09.2026