Bünyesinde 1 kV üzeri gerilim bulunan tesislerde işletme sorumlusu bulundurmak yasal zorunluluktur. Bu yükümlülük bir formaliteden ibaret değildir; sorumluluğu üstlenen mühendis, işveren adına dağıtım şirketine karşı da muhatap konumundadır. Yönetmelik 5 Ekim 2024 tarihinde güncellenmiş, belge adı dahil birçok madde değişmiştir.
Kapsama giren tesisler
Yönetmelik, anma değeri 1 kV’un üzerindeki enerji alınan nokta ile alçak gerilim ana şalterine kadar olan bölümü “işletme” olarak tanımlar. Yani kendi trafo merkeziniz varsa kapsamdasınız. Bu, orta gerilimden beslenen fabrikaların, OSB tesislerinin, alışveriş merkezlerinin ve otellerin neredeyse tamamı demektir.
Yükümlülük, tesisin geçici kabul çalışmalarıyla başlar ve tesis gerilim altında olduğu sürece devam eder.
Sorumluluğu üstlenebilecek kişiler
2024 değişikliğiyle belge adı YGTİS (YG Tesislerinde İşletme Sorumluluğu Yetkilendirme Belgesi) oldu. Üç yol var:
1. Kadrolu mühendis
İşletmede tam gün ve tam yıl esasına göre çalışan, YGTİS belgeli elektrik mühendisi. Kamu veya özel sektörde kadrolu çalışan belgeli mühendisler, yalnızca istihdam edildikleri adresteki tek elektrik sözleşmeli YG tesisinin sorumluluğunu alabilir.
2. Dışarıdan SMM mühendis
İşletmede uygun nitelikte mühendis yoksa, hem Elektrik 1 kV üstü ve 1 kV altı tesisler SMM belgesi hem YGTİS belgesi olan bir mühendis, EMO onaylı sözleşme ile hizmeti üstlenir. Uygulamada en yaygın yol budur.
3. Tesisin sahibi mühendis
YGTİS belgeli mühendis, ortaklığın çoğunluk hissesine sahip olduğunu belgelerse, kendi tesisinin işletme sorumluluğunu SMM şartı aranmaksızın üstlenebilir.
Sözleşme EMO onaylı olmalıdır. Taraflar arasında imzalanmış ancak odaya onaylatılmamış bir sözleşme, yönetmelik açısından geçerli sayılmaz. Hizmet alımında onay sürecinin tamamlandığı teyit edilmelidir.
Denetim sıklığı
Yönetmelik iki ayrı periyot tanımlar ve bunlar sık karıştırılır:
| Yükümlülük | Periyot | Dayanak |
|---|---|---|
| Tesisin yerinde denetlenmesi (SMM tarafından üstlenilmişse) | En az ayda bir | Madde 7 |
| Yazılı rapor düzenlenmesi | En fazla dört ayda bir | Madde 7/l |
Rapor yalnızca işverene verilmez. Yönetmelik raporun enerji sağlayan kuruluşa, işverene ve ilgili EMO birimine sunulmasını ister. Raporda tesisin durumu, yapılacak çalışmalar, varsa sorunlar, çözüm önerileri ve alınacak önlemler yer alır.
İşletme sorumlusunun görevleri
Yönetmeliğin 7. maddesi görevleri tek tek sayar. Öne çıkanlar:
- Göreve başlarken mevcut tesisi denetler, kusur ve eksiklikleri belirleyip işverene rapor eder
- YG tesisinin tek hat şemasını hazırlar ve YG hücrelerinin bulunduğu bölüme astırır
- Manevra yönergeleri hazırlar, işletme personeline imza karşılığı verir, ayrıca levha halinde astırır
- İşletme personelinin eğitimini yaptırır
- Güvenlik malzemelerinin yeterliliğini denetler, bakım ve testlerini yaptırır
- Arıza açmalarında değerlendirme yapıp manevra talimatı verir
- Enerji kesintisi talebi dahil, dağıtım şirketi nezdinde işvereni temsil eder
- Bakım öncesi teçhizatın gerilimden izole edilip topraklanmasını, bakım sonrası kontrollü devralınmasını sağlar
- Topraklama testlerinin Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği’ne göre düzenli yaptırılmasından sorumludur
Kapsam dışında kalan hususlar. Yönetmelik açık hüküm içermektedir: özel görev ve sözleşme bulunmadığı sürece, enerji tüketiminin izlenmesi ve kompanzasyon tesisinin sağlıklı çalışıp çalışmadığının denetlenmesi işletme sorumluluğu kapsamında değildir. Reaktif ceza ile karşılaşan birçok işletme bu hususu sonradan öğrenmektedir. Kompanzasyon takibi talep ediliyorsa sözleşmeye ayrıca yazdırılmalıdır.
Bir mühendisin bakabileceği tesis sayısı
EMO Yönetim Kurulu sınır belirler; yönetmelikte üst sınır 30 adet ve 30 MVA olarak yazılıdır.
Hizmet il sınırları bazında yürütülür. Şube sınırları içinde kalmak kaydıyla, şube yönetim kurulu onayıyla mühendisin faaliyet gösterdiği ile komşu illerde de sorumluluk üstlenilebilir.
Hizmet alırken sorulacak sorular
- YGTİS belgeniz güncel mi, görebilir miyim?
- Şu an kaç tesisin sorumluluğunu taşıyorsunuz? Toplam kaç MVA?
- Sözleşme EMO onayına sunulacak mı?
- En geç dört ayda bir düzenlenecek rapor bana, dağıtım şirketine ve EMO’ya nasıl iletilecek?
- Kompanzasyon takibi sözleşmeye dahil mi?
İşverenin de yükümlülüğü var
Sorumluluk tek taraflı değildir. Yönetmeliğin 8. maddesine göre işveren; gerekli imalat ve hizmetleri yaptırmak, bakım-onarımı sağlamak, talep edilen güvenlik malzemelerini almak, işletme sorumlusunu görevin gerektirdiği ölçüde yetkili kılmak ve sorumlu değişikliklerini dağıtım şirketi ile EMO’ya bildirmekle yükümlüdür.
Madde açık bir hüküm içerir: işletme sorumlusunun talimat ve uyarılarına uyulmamasından kaynaklanan her türlü kayıptan işveren sorumludur. Yani mühendis yazılı uyarmışsa ve önlem alınmamışsa, sonucu işveren taşır.
Sorumluluğun sona ermesi
Mühendisin işletmeden ayrılması, sözleşmenin feshi, belge koşullarının yitirilmesi, sağlık veya askerlik gibi durumlarda sorumluluk sona erer. Bu durumda işveren hemen yeni bir işletme sorumlusu belirlemek ve hem dağıtım şirketine hem EMO’ya bildirmek zorundadır.
Tesis gerilim altındayken sorumlusuz kalmak, denetimde karşınıza çıkacak ilk eksikliktir.
Bu konudaki hizmetlerimiz: Mühendislik-Müşavirlik · 7/24 Bakım ve Acil Müdahale
YG tesisinizin işletme sorumluluğu için
İletim Mühendislik, 1986’dan bu yana orta gerilim tesisleri kuruyor ve işletiyor. Trafo merkezinizin işletme sorumluluğu, periyodik denetim ve raporlama süreçlerini üstlenebiliriz.
Kaynak: TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası, Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği. Resmî Gazete: 18.03.2004 / 25406. Değişiklikler: 12.01.2008 / 26754, 22.01.2019 / 30663, 05.10.2024 / 32683. Ayrıca: Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği (RG: 30.11.2000 / 24246), Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği (RG: 21.08.2001 / 24500).
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Yönetmelik metni değişebileceğinden, sözleşme öncesinde güncel metnin EMO üzerinden teyit edilmesi gerekir.
Son güncelleme: 26.09.2026