Tesisinizde 1 kV üzeri gerilim varsa, işletme sorumlusu bulundurmak yasal zorunluluktur. Bu bir formalite değil: sorumluluğu üstlenen mühendis, işveren adına dağıtım şirketine karşı da muhataptır. Yönetmelik 5 Ekim 2024’te güncellendi ve belge adı dahil birçok madde değişti.
Kimler kapsama giriyor?
Yönetmelik, anma değeri 1 kV’un üzerindeki enerji alınan nokta ile alçak gerilim ana şalterine kadar olan bölümü “işletme” olarak tanımlar. Yani kendi trafo merkeziniz varsa kapsamdasınız. Bu, orta gerilimden beslenen fabrikaların, OSB tesislerinin, alışveriş merkezlerinin ve otellerin neredeyse tamamı demektir.
Yükümlülük, tesisin geçici kabul çalışmalarıyla başlar ve tesis gerilim altında olduğu sürece devam eder.
Sorumluluğu kim üstlenebilir?
2024 değişikliğiyle belge adı YGTİS (YG Tesislerinde İşletme Sorumluluğu Yetkilendirme Belgesi) oldu. Üç yol var:
1. Kadrolu mühendis
İşletmede tam gün ve tam yıl esasına göre çalışan, YGTİS belgeli elektrik mühendisi. Kamu veya özel sektörde kadrolu çalışan belgeli mühendisler, yalnızca istihdam edildikleri adresteki tek elektrik sözleşmeli YG tesisinin sorumluluğunu alabilir.
2. Dışarıdan SMM mühendis
İşletmede uygun nitelikte mühendis yoksa, hem Elektrik 1 kV üstü ve 1 kV altı tesisler SMM belgesi hem YGTİS belgesi olan bir mühendis, EMO onaylı sözleşme ile hizmeti üstlenir. Uygulamada en yaygın yol budur.
3. Tesisin sahibi mühendis
YGTİS belgeli mühendis, ortaklığın çoğunluk hissesine sahip olduğunu belgelerse, kendi tesisinin işletme sorumluluğunu SMM şartı aranmaksızın üstlenebilir.
Sözleşme EMO onaylı olmalı. Aranızda imzalanmış ama odaya onaylatılmamış bir sözleşme, yönetmelik açısından geçerli sayılmaz. Hizmet alırken onay sürecinin tamamlandığını teyit edin.
Ne sıklıkla denetim yapılır?
Yönetmelik iki ayrı periyot tanımlar ve bunlar sık karıştırılır:
| Yükümlülük | Periyot | Dayanak |
|---|---|---|
| Tesisin yerinde denetlenmesi (SMM tarafından üstlenilmişse) | En az ayda bir | Madde 7 |
| Yazılı rapor düzenlenmesi | En fazla dört ayda bir | Madde 7/l |
Rapor yalnızca işverene verilmez. Yönetmelik raporun enerji sağlayan kuruluşa, işverene ve ilgili EMO birimine sunulmasını ister. Raporda tesisin durumu, yapılacak çalışmalar, varsa sorunlar, çözüm önerileri ve alınacak önlemler yer alır.
İşletme sorumlusu tam olarak ne yapar?
Yönetmeliğin 7. maddesi görevleri tek tek sayar. Öne çıkanlar:
- Göreve başlarken mevcut tesisi denetler, kusur ve eksiklikleri belirleyip işverene rapor eder
- YG tesisinin tek hat şemasını hazırlar ve YG hücrelerinin bulunduğu bölüme astırır
- Manevra yönergeleri hazırlar, işletme personeline imza karşılığı verir, ayrıca levha halinde astırır
- İşletme personelinin eğitimini yaptırır
- Güvenlik malzemelerinin yeterliliğini denetler, bakım ve testlerini yaptırır
- Arıza açmalarında değerlendirme yapıp manevra talimatı verir
- Enerji kesintisi talebi dahil, dağıtım şirketi nezdinde işvereni temsil eder
- Bakım öncesi teçhizatın gerilimden izole edilip topraklanmasını, bakım sonrası kontrollü devralınmasını sağlar
- Topraklama testlerinin Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği’ne göre düzenli yaptırılmasından sorumludur
Kapsam dışı olanı bilin. Yönetmelik açıkça yazıyor: özel görev ve sözleşme yoksa, enerji tüketiminin izlenmesi ve kompanzasyon tesisinin sağlıklı çalışıp çalışmadığının denetlenmesi işletme sorumluluğu kapsamında değildir. Reaktif ceza yiyen birçok işletme bunu sonradan öğrenir. Kompanzasyon takibi istiyorsanız sözleşmeye ayrıca yazdırın.
Bir mühendis kaç tesise bakabilir?
EMO Yönetim Kurulu sınır belirler; yönetmelikte üst sınır 30 adet ve 30 MVA olarak yazılıdır. Sulama trafoları için bu sınır 50 adede çıkarılmıştır.
Hizmet il sınırları bazında yürütülür. Şube yönetim kurulu onayıyla, mühendisin faaliyet gösterdiği ile komşu illerde de sorumluluk üstlenilebilir.
Hizmet alırken sorulacak sorular
- YGTİS belgeniz güncel mi, görebilir miyim?
- Şu an kaç tesisin sorumluluğunu taşıyorsunuz? Toplam kaç MVA?
- Sözleşme EMO onayına sunulacak mı?
- Aylık denetim raporu bana ve dağıtım şirketine nasıl iletilecek?
- Kompanzasyon takibi sözleşmeye dahil mi?
İşverenin de yükümlülüğü var
Sorumluluk tek taraflı değildir. Yönetmeliğin 8. maddesine göre işveren; gerekli imalat ve hizmetleri yaptırmak, bakım-onarımı sağlamak, talep edilen güvenlik malzemelerini almak, işletme sorumlusunu görevin gerektirdiği ölçüde yetkili kılmak ve sorumlu değişikliklerini dağıtım şirketi ile EMO’ya bildirmekle yükümlüdür.
Madde açık bir hüküm içerir: işletme sorumlusunun talimat ve uyarılarına uyulmamasından kaynaklanan her türlü kayıptan işveren sorumludur. Yani mühendis yazılı uyarmışsa ve önlem alınmamışsa, sonucu işveren taşır.
Sorumluluk ne zaman sona erer?
Mühendisin işletmeden ayrılması, sözleşmenin feshi, belge koşullarının yitirilmesi, sağlık veya askerlik gibi durumlarda sorumluluk sona erer. Bu durumda işveren hemen yeni bir işletme sorumlusu belirlemek ve hem dağıtım şirketine hem EMO’ya bildirmek zorundadır.
Tesis gerilim altındayken sorumlusuz kalmak, denetimde karşınıza çıkacak ilk eksikliktir.
Bu konudaki hizmetlerimiz: Mühendislik-Müşavirlik · 7/24 Bakım ve Acil Müdahale
YG tesisinizin işletme sorumluluğu için
İletim Mühendislik, 1986’dan bu yana orta gerilim tesisleri kuruyor ve işletiyor. Trafo merkezinizin işletme sorumluluğu, periyodik denetim ve raporlama süreçlerini üstlenebiliriz.
Kaynak: TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası, Elektrik Yüksek Gerilim Tesisleri İşletme Sorumluluğu Yönetmeliği. Resmî Gazete: 18.03.2004 / 25406. Değişiklikler: 12.01.2008 / 26754, 22.01.2019 / 30663, 05.10.2024 / 32683. Ayrıca: Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği (RG: 30.11.2000 / 24246), Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği (RG: 21.08.2001 / 24500).
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Yönetmelik metni değişebilir; sözleşme öncesi güncel metni EMO üzerinden teyit edin.